مقاله
موضوع تحقیق:
چگونه توانستم جلسات شورای معلمان هنرستا ن باقرالعلوم (ع) را فعال سازم؟
نام محقق : معصومه آقاجانی عالی زمینی
سمت : دبیر شهرستان : بابل منطقه بندپی غربی
توصيف وضعيت موجود و بيان مسأله
اینجانب معصومه آقاجانی دارای مدرک کارشناسی، دررشته مطالعات اجتماعی هستم.وبا 19 سال سابقه تدريس درمدارس راهنمايي،امسال اولين سالي است كه در پست معاونت هنرستان باقرالعلوم (ع) بندپی غربی مشغول به كار مي باشم .يكي از وظايفي كه برعهده ي مديران مدارس مي باشد تشكيل شوراي دبیران و انجمن اوليا و مربيان مدرسه است . به نظر اينجانب از بين شورا هاي ياد شده ، شوراي دبيران مهمترين و اثربخش ترين آنها مي باشد .و هر مدیر مشارکت جو نیز می داند هر چه تصمیم ها با فکر ومشارکت افراد بیشتری گرفته شود از قوت ،استحکام ودرستی بالاتری برخودار می باشد موضوعات و مسایلی به نظر ورای همگان گذاشته می شود ،اشتبا هات کمتری دارد وبه نسبت دخالت آرا واندیشه دیگران دقیق تر است.(سعادت 72 13) يكي از مشكلاتي كه در طي سال هاي تدريس و خصوصا ا مسال به دليل برعهده گرفتن پست معاونت با آن مواجه شده و ساير مديران نيز با آن دست به گريبان هستند فعال نبودن شوراي دبيران و عدم مشاركت بعضی از اعضا و بي رغبتی و علاقه مند نبودن آنها به ادامه اين جلسات مي باشد . در هر جلسه از شوراي دبيران احساس كردم كه همكاران تمايل زيادي براي شركت در اين جلسات ندارند و با بي ميلي نظرات خود را بيان مي كنند. برخي گوشه گيري و سكوت در جلسات را پيشه مي كردند و برخي درباره ي تصميمات نظري نمي دادند و بعضي نيز تمايل داشتند جلسه هر چه سريع تر به پايان برسد .بی انگیزگی و علاقمند نبودن بعضی از دبیران در چند جلسه پشت سر هم فکر مرا به خود مشغول کرده وبر خود دانستم تا بتوانم کیفیت جلسات شورای معلمان مدرسهام را با لا برده وسعی نمایم ارتباط موثرتری را بین دبیران بر قرار نمایم .
با مشاهده ی این وضیعت، علل احتمالی ایجاد مساله به شرح ذیل می باشد ؟
1- آیا این بی رغبتی از عدم اطلاعات وآگاهی دبیران می باشد؟
2- آیا نامناسب بودن، زمان ومکان تشکیل جلسه ِِِ می باشد؟
3-آیا دبیران از اهداف جلسه شورای دبیران آگاهی ندارندونمی داند که چه مسایلی را می توان در جلسات شورای معلمان مطرح ساخت؟
4- آیا بعلت کیفی نبودن جلسه شورای دبیران ،وبار علمی نداشتن ،در آنها، بی انگیزگی ایجاد شد ؟
5- آیا عدم باور برخی از مدیران به تاثیر شورا بی رغبتی ایجاد شده است؟
با احتمال هریک از عوامل فوق در ایجاد این مسئله ،برای دستیابی به هدف کلی که بهبود انگیزه ی بشتر وفعال تر نمودن جلسات شورای دبیران
می باشد. برآن شدم تا اطلاعات لازم را جهت رسیدن به اهداف جزیی زیر :
الف – ترغیب دبیران به شرکت فعال در جلسات شورای دبیران
ب- نگاه مثبت دبیران ، به جلسات شورای دبیران
روشهای جمع آوری اطلاعات
براي اينكه بتوانم درباره ي مشكلي كه با آن روبرو شده بودم جوابي پيدا كنم از روش های مشاهده ،مصاحبه،اسناد ومدارک سال گذشته،پرسشنامه ،مطالعه ی کتاب ها ،ومجلات آموزشی،وپیشینه تحقیق پژوهشگران استفاده شده است.
1-با مشاهده رفتار دبیران: که در حین برگزاری جلسات شورای معلمان متوجه شدم ، جلسات شورای معلما ن از اهمیت خاصی برخودار نیست ،
2- مصاحبه با دبیران هنرستان: به این نتیجه دست یافتم که عدم کیفیت مطالب وتکراری بودن محتوای جلسه، یکی از دلایل بی رغبتی معلمان باشد.
الف ) مصاحبه با مدیر هنرستان: مدیریت هنرستان هم بیان نمودند که معلمان ،تمایل خاصی به شرکت در جلسات شورای دبیران ندارند وبا بی رغبتی در جلسات شرکت می کنند.
ب) مصاحبه با مربی ومشاور هنرستان: آنها بیان نمودند که بعضی از معلمان تمایلی به شرکت در جلسات شورای دبیران از خود نشان نمی دهند.
پ) مصاحبه از دبیران دیگر مدارس : وبرای این که بتوانم به اطلاعات جامع وکامل تری درباره مساله دست پیدا کنم بر آن شدم تا علت را از معلمان
دیگر مدارس جویا شوم .آنها نیز نظراتی مشابه همکاران داشته وتکراری بودن مطالب وعدم توجه مشغله معلمان به دلایل مختلف اقتصادی را از جمله دلایل بی رغبتی معلمان ،ذکر نمودند.
3- اسناد ومدارک (صورتجلسات شورای دبیران سال های گذشته)حاکی ازآن است که:
الف- از روش های بر انگیزنده در در اداره جلسه استفاده نشده است.
ب-در بحث ها وارائه ا طلاعات ونتیجه گیری از روش حل مساله استفاده نشده است.
4- با مطالعه و تحقيق کتابخانه ای اطلاعات مناسب و كاربردي در برگزاري شوراهاي كارآمد معلمان برخورد نمودم كه براي من بسيار آموزنده بود
5- استفاده از پرسشنامه : در این زمینه پرسشنامه ای تهیه کردم واز دبیران تقا ضا نمودم نظراتشان را درباره ي اين موضوع و فعال نبودن آن و امور مرتبط با شورا بيان نمايند .وپرسشنا مه را پاسخ دهند.
پس از بررسی اسناد ومدارک ،مشاهده ،مصاحبه،پرسشنامه ومطالعه کتا بهای در زمینه اهمیت شورا ومشارکت در فرایند آموزش،مشکل اساسی را در یافتم
تعریف وتبیین واژه های کلیدی
شورا ی دبیران، تعریف نظری : به منظور بحث وتبادل نظر وهماهنگی در امور آموزشی ،پرورشی واداری مدرسه وتامین مشارکت معلمان ،در جریان آموزشی وپرورشی مدرسه ، شورایی به نام شورای معلمان با شرکت همه معلمان ومربیان مدرسه تشکیل می گردد. (آئین نامه اجرایی،1378)
مشارکت، تعریف نظری : به معنی دخالت در امور وموثر بودن بر سرنوشت ومقدرات سازمان (وایلز-1370)
(2)
راه حل های پیشنهادی مساله
در گام اول درصدد بر آمدم تا در جلسات شوراي معلمان علاوه بر ا طلاع رساني به آموزش ،تصميم سازي و تصميم گيري ا هميت بيشتر داده تا شوراي معلمان از يكنواختي و تكراري شدن موضوعات خارج شود براي تصميم سازي و تصميم گيري در شوراي معلمان ،در ارتباط با دستورا لعملها و تصميمهايي كه از سوي اداره براي امور مختلف مدارس ارسال مي شد،نشست هاي مشورتي با كاركنان برگزار نموده و آنان را براي تصميم گيري در امور و مسائل جاري آموزشگاه ترغيب مي كردم .
2- در گام بعدي تصميم گرفتم كاركنان را با فوایدشورای معلمان ،که شامل : محلی برای باز گویی ،تجزیه وتحلیل وبررسی اهداف تعلیم وتربیت می باشد و همچنین با وظايف شوراي معلمان وموارد مورد بحث كه در آيين نامه اجرايي مدارس آمده است که شامل : بررسی روش تدریس ،آخرین یافته های تعلیم وتربیت ،روش های اجتماعی کرد ن افراد ،روش های آزمون سازی ،شیوه های صیحیح ارزشیابی ،مقررات انضباطی ،اهداف نحوء برقراری رابطه با اولیا، بررسی مسائل ومشکلات وچگونگی پیشرفت کار مدرسه آشنا كنم. ( وایلز - 1370 )
3-يكي از اين راهكارها اين بود كه موضوع ،زمان ،مکان و ساعت شروع وخاتمه ي هر يك از جلسات را 4 الي 5 روز قبل از تشكيل آنها مشخص نموده و در اختيار كاركنان قرار دادم تا آنها بر روي موضوعات مطالعه ،تفكر و زمان بندي و برنامه ريز ی نما یند . در ضمن تا جايي كه امكان داشت به کمک مدیر از گذاشتن جلسات در روزهايي كه بعد از آن تعطيلي وجود داشت خودداري نمودیم .
*براي تنوع جلسات و خارج شدن از يكنواختي گه گاهي مكان جلسه رابه کتابخانه هنرستان که دارای ظا هر مطبوع وآرام بود تغييردادیم وطوری برنامهریزی کردم که معلمان دور هم بنشینند وهمدیگر را ببینند . تا طرز نشتن آنها نشان ازوحدت و یگانگی باشد.
4- با توجه به این که موفقیت وپیشرفت جلسات تا حد زیادی بستگی به مهارتی دارد که در اداره کردن جلسات بکار برده می شود ،از بحث هاي مطرح شده يادداشت تهيه مي كردم . با برخورد خوب ،حوصله ي زياد و بي طرفي جلسات رابا کمک مدیر محترم برگزار نموده وبا روش دوستانه وابراز خوشایند از شرکت اعضا به نظريات آنان توجه كامل داشتیم .
5- براي تنوع جلسات و مشاركت بيشتر همكاران با راهنمایی مدیریت گهگاه مسؤوليت برگزاري و اداره ي جلسات را به آنان محول می كردیم و برای شرکت کنندگان جهت اظهار نظر،فرصت مساوی قائل می شدیم .
6- همچنين مسأله پذيرايي را در جلسه شورا پر رنگ نمودم تا علاوه برقدرداني از ايشان چند دقيقه استراحت براي رفع خستگي و تجدد قوا همكاران منظور شود. همچنین برای انگیزه بیشتر هر چند بار ،جلسه در خارج از محیط آموزشی مثل :جنگل شیاده ومناطق سرسبز دیوا برگزار می گردید. برای رغبت وانگیزه بیشتر وآشنایی با ا همیت وارزش شورا فیلم های آموزشی در زمینه نمونه های تدریس فعال وا همیت وجایگاه شورا و مشورت به نمایش گذاشته شد. (3)
ارزیابی نتایج
در جلسات اخير شوراي معلمان از رفتارها و اظهار نظرهاي همكاران پيدا بود كه تغيير و تحولي در آنان بوجود آمده است براي نمونه كليه ي همكاران دستور جلسه را از قبل مطالعه نموده با آگاهي لازم در جلسه شركت می كردند با مطالعه علمي درباره ي مطلب يا موضوعي كه به عهده گرفته بودند مطالب غني و پر محتوايي ارائه مي دادند .براي اينكه مشخص شود روش هاي به كارگرفته شده در فعال نمودن شوراي معلمان مؤثر بوده يا نه تصميم گرفتم عملکرد همكاران را در ارتباط با انجام راه كارهاي جديد كه اكثرا توسط خود آنان اتخاذ شده بود جويا شوم .
1-اهميت دادن به اهداف چهارگانه ،باعث اجتناب از يكنواختي وتكراري شدن موضوعات جلسه گرديده است.
دبیران باآشنایی وآگاهی از فواید شورای معلمان ،در آنها استقلال عمل بیشتری ایجاد شده وبا معنی بودن کار در آنها افزایش پیدا کرده وفضای دلپذیرتری برای رشد وبالندگی فردی در آنها پدیدار شد و وظایف شورای معلمان بطور واضح بیان شد ،این کار باعث بهبود روش مدیریت ومقبولیت او شده وهم احساس مشارکت را در میان معلمان ایجاد کرد.وباعث افزايش انگيزه مطالعه در همكاران شد.
2- اطلاع از زمان و موضوع جلسه باعث شده با مطالعه ي عميق و علمي خود، فعالانه در جلسات شركت نمايند و به بار علمي جلسات بيفزايند .
3- مشاركت بيشتر همكاران باعث ، بلوغ و جذاب تر و پوياتر شدن جلسات شوراي معلمان گردید. راه كارهاي جديد عامل مهمي براي افزايش معلومات و مهارت هاي معلمان شد .
د-خالت دادن كاركنان در امور جلسه باعث افزايش روحيه ي مسؤوليت پذيري و آگاهي هاي آنان شده و نسبت به پيگيري موضوعات مصوب مشاركت بيشتري از خودشان نشان مي دهند باعث روحیه بالا معلمان گردیده و با اشتیاق در کلاس درس حاضر می شوند وفرایند تدریس ویادگیر ی باکیفیتی بسیار عالی انجام خواهد داشت. در محل کار چنان فضایی ایجاد شده است که معلمان با آزادی کامل در برنامه ریزی وزمانبندی جلسات شرکت می کردند. اندیشه های تازه وافکار نو مطرح می کردند وبا این کار توانمندی افراد به رسمیت شناخته میشود .ودریک کلام ، ((من))های هنرستان ((ما)) گردید وبا حفظ هویت فردی ،هویت جمعی جدیدی متولد شد.با مصاحبه از مدیرومشاور ومربی ودبیران هنرستان : همگی بیان نمودند که با این عملکرد :دبیران با علاقمندی بیشتری در جلسات حاضر می شوند. در برنامه ریزی ودر اتخاذ تصمیمات گروهی فعال تر شده اند- در وصول به اهداف آموزشی وتربیتی تلاش بیشتری دارند. افراد خود وا قعی خود را دریافتند. حضور افراد بیشتر وغیبتها کمتر شد. -اعتماد به نفس کارکنان فزونی یافت.حالا پیشنهاد های بهتر وبیشتر ارائه می دهند. با انگیزه ورغبتی بیشتری در جلسات شرکت می کنند وجلسات دارا بار علمی بالاتری شده است.
شواهد و بيانات جمع آوري شده در اين مرحله نشان مي داد كه راه كارهاي پيشنهادي مناسب بوده و بر فعال سازي و پويايي جلسات شوراي معلمان آموزشگاه افزوده و رضايت همكاران را جلب كرده است. (4)
پیشنهادات تحقیق
پیشنهاد به مسئولین ومدیران:
1 ) شورا باید به مسائلی بپردازد که معلمان آنها را مهم تشخیص می دهند.
2 - مسئولين گروههاي آموزشي كه نظارت بر اين جلسات دارند باهماهنگي مديران يك نفر از نيروهاي خود را براي شركت درجلسات شوراي دبيران معرفي نمايد ـ بصورت ماهانه يا حداقل در طول سال يك يا دو بارـ تا اينگونه جلسه ها از بار علمي لازم برخوردار باشد.
3 ) جهت ایجاد جو مطلوب لازم است: جو حاکم بر روابط میان رئیس ومرئوس تغییر اساسی پیدا کند.
4) اگر نظر وعقیده خوبی از دبیران شنیده شد ،از وی قدر دا نی شود ودر اولین فرصت به فکر او جامه عمل بپوشانیم.
5) به موفق ترين شورا هاي دبيران از سوي ناحيه تشويقي يا هدايايي اهدا گردد.
6) معلمان باید در انتخاب دستور جلسه سهم اساسی داشته باشند.
8) برای ایجاد جو مشارکت در عمل ،از هر فرصتی برای رساندن این پیام استفاد ه کنیم که می خواهیم مدرسه مان به دست همه ما گردانده شود.
(۵)
فهرست منابع
1- پارسا ،محمد،(1369) زمینه روانشناسی ،انتشارات بعثت،چاپ دوم
2-رادمنش ،محمد حسین ،1386)،ایده های ناب مدیریتی ،اتشارات ورای دا نش تهران ،چاپ سوم
۳- سعادت- اسفندیار ، (1372)فرایند تصمیم گیری در سازمان ،انتشار دانشگاه تهران، چاپ دوم
۴- سیف ،علی اکبر ،(1382) روانشناسی پرورشی،انتشارات آگاه ،چاپ دوم
۵ دکتر علاقه بند،علی،(1379) مقدمات مدیریت آموزشی،انتشارات روان تهران، چاپ سوم
۶- فقیهی قزوینی،فاطمه، (1376) تحقیقات انجام شده پیرامون یادگیری مشارکتی ،فصلنامه تعلیم وتربیت،چاپ سوم
6- قاسمی پویا،اقبال،(1382) راهنمای معلم پژوهنده (معلم پژوهنده کیست ؟پژوهش در عمل چیست؟) تهران، لوح زرین،چاپ اول
7- قاسمی پویا،اقبال ،(1381) راهنمای عملی پژوهش در عمل ،انتشارات پژوهشکده تعلیم وتربیت ،چاپ دوم
8- دکتر گنجی ،حمزه،(1383) روانشناسی عمومی ،نشر سادالان،چاپ هفتم
9- میر کمالی،سید محمد،تابستان (1373) نقش واهمیت شورا در مدارس روشهای باروری آن ،فصلنامه مدیریت در آموزش وپرورش ،شماره (2) شماره مسلسل (10)